Losy żydowskich żołnierzy Hitlera

Nadesłał p.PiotrX.
Bryan Mark Rigg – „Losy żydowskich żołnierzy Hitlera”, 2010 r. (fragment).

Jedną z najbardziej spektakularnych ucieczek podczas II wojny światowej zorganizowano przy wsparciu oficerów Abwehry, którzy umożliwili ortodoksyjnemu żydowskiemu przywódcy, rabinowi Schneersohnowi, wyjazd z Polski w 1940 roku. Rabin był najwyższym autorytetem ruchu lubawiczerów, ultraortodoksyjnej sekty chasydów, kimś w rodzaju żydowskiego pontifex maximus. Historia ta jest tym bardziej niezwykła, że główną rolę w uratowaniu rabina odegrali oficerowie Wehrmachtu. Schneersohn, do końca życia, czyli 1950 roku, przywódca chasydzkiej sekty Chabad-Lubawicz, urodził się w Lubawiczach w Rosji w 1880 roku. Był potomkiem założyciela tej sekty rabina Schneura Zalmana, którego pięć pokoleń potomków kierowało ruchem.

W 1920 roku, po śmierci ojca, rabin, mężczyzna dość tęgi, o wzroście 180 centymetrów, przejął kierownictwo nad ruchem. Jasnoniebieskie oczy spoglądały znad rudo-siwej brody. Wielu lubawiczerów wierzyło, że został obdarzony mistycznymi mocami, pozbawiony grzechu i pobłogosławiony Duchem Świętym.

Po rewolucji październikowej w 1917 roku, kiedy Rosja pogrążyła się w chaosie [sama? –PiotrX] , rabin poświęcił się odbudowie życia religijnego w państwie. Wrogość komunistów wobec religii, jak uważał Schneersohn mogła wzbudzić nieprzyjazne uczucia wobec jego ruchu. W latach dwudziestych władze radzieckie często aresztowały rabina , a w l927 i roku skazały go na śmierć, ale dzięki wstawiennictwu ludzi w rodzaju amerykańskiego senatora Williama Boraha wyszedł na wolność. Pod koniec tego samego roku został wydalony ze Związku Radzieckiego [toż to prawdziwy „skandal” – Piotrx] i założył nową siedzibę w Polsce.

W 1929 roku rabin wyjechał do Stanów Zjednoczonych, by zdobyć fundusze. Poznał wielu dostojników, w tym prezydenta Herberta Hoovera. Po powrocie do Europy kontynuował działalność na rzecz ożywienia ortodoksyjnego judaizmu. Kiedy I września 1939 roku Niemcy napadły na Polskę, zwolennicy rabina próbowali przekonać go do ucieczki. Zgodził się, ale odłożył ją na później. Nie chciał opuścić swoich zwolenników w czasie niebezpieczeństwa. Ale w końcu 4 września Schneersohn uświadomił sobie bezsens swego uporu i wyjechał wraz z rodziną samochodem [! - Piotrx] do Warszawy, skąd miał nadzieję dostać się do Rygi.

W Warszawie Schneersohn pomógł swym uczniom w ucieczce do krajów neutralnych i ocaleniu dokumentów jego jesziwy. Kiedy wreszcie pod koniec września sam chciał wyjechać, było za późno. Wehrmacht okrążył miasto. Niemieckie bombardowania zmusiły rabina do przenosin. Kiedy do lubawiczerów dotarły wieści o radzieckiej inwazji na Polskę 17 września, wpadli w panikę. Wiedzieli, że jeśli Sowieci ponownie schwytają rabina, nie będzie można liczyć na międzynarodową pomoc w jego uwolnieniu. Pozostanie w Warszawie też było niebezpieczne, gdyż Niemcy zaciskali pętlę wokół miasta. 25 września Hitler nakazał zrównać z ziemią polską stolicę. Na miasto spadło ponad 500 ton materiałów wybuchowych i 72 tony bomb zapalających, nie wspominając o pociskach artyleryjskich. Mimo to rabin znów uniknął śmierci. 27 września Warszawa ska-pitulowała. Po odwiedzeniu zniszczonego w niemal 50 procentach miasta Hitler powiedział zagranicznemu korespondentowi: „Proszę się dobrze rozejrzeć po Warszawie. Tak mogę się rozprawić z każdym europejskim miastem”.

W tym ponurym okresie lubawiczerowie i wpływowi nowojorczycy [czytaj „wpływowi nowojorscy żydzi” - Piotrx] naciskali senatora Roberta Wagnera, by poprosił sekretarza stanu Cordella Hulla, żeby zażądał od Niemców informacji o miejscu pobytu rabina i prawa swobodnego wyjazdu z Polski. Wagner napisał do Hulla trzy dni później z prośbą, aby amerykański ambasador w Rydze namierzył Schneersohna, podkreślając, że martwi się o niego wiele amerykańskich organizacji żydowskich. Hull zadziałał i 30 września otrzymał wiadomość od poselstwa w Rydze, że rabin przebywa w Warszawie.

Po otrzymaniu informacji o rabinie sędzia Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych Louis Brandeis [żyd – Piotrx] poprosił o pomoc Benjamina Cohena [j.w.- Piotrx] , doradcę Roosevelta. Cohen poinformował Roberta T. Pella, zastępcę szefa Wydziału Spraw Europejskich w Departamencie Stanu, który utrzymywał kontakty z wpływowymi niemieckimi urzędnikami. Pell zgodził się, że tragedią byłoby, „gdyby jednemu z czołowych żydowskich uczonych świata przytrafiło się jakiekolwiek nieszczęście”. Pell znał Helmuta Wohlthata, głównego zarządcę planu czteroletniego Goringa, eksperta od przemysłu międzynarodowego i gospodarki oraz członka partii nazistowskiej, z którym zawarł znajomość po konferencji w Evian w 1938 roku. Podczas tej konferencji Niemcy żądali, aby świat zabrał z ich kraju Żydów – świat, włącznie ze Stanami Zjednoczonymi – odmówił. Następnie Wohlthat zapewnił Pella, że w szczególnym przypadku, którym amerykańskie żydostwo byłoby „szczególnie zainteresowane, zrobi, co w jego mocy, aby ułatwić rozwiązanie”. Pell przekazał prośbę Cohena Wohlthatowi, który dotrzymał obietnicy. „W każdym przypadku – napisał Pel l- Wohlthat działał szybko i z życzliwością”.

Prośby o ocalenie rabina nadal piętrzyły się na biurku Hulla. Lubawiczerowie poinformowali władze amerykańskie, że do ich wspólnot należy 160 tysięcy Żydów z Ameryki Północnej. Było to kłamsto obliczone na wywarcie nacisku na rząd. 2 października 1939 roku Hull powiedział dyrektorowi generalnemu poczty, że Departament Stanu poprosi amerykańskiego wicekonsula w Rydze, by sprawdził sytuację rabina na koszt zainteresowanych obywateli. 3 października Hull zaaprobował depeszę od Pella do Raymonda Geista, konsula generalnego w Berlinie, z prośbą o uratowali ii Schneersohna. W imieniu Białego Domu Geist tym samym poprosił Wohlthata, by pomógł rabinowi wyjechać z Polski. „Zwracali się do Pana – napisał Geist do Wohlthata — ponieważ znam Pana a Pan może być pewien całkowitej dyskrecji [...] Departamentu Stanu. Jestem świadomy poważnego ryzyka, jakie bierze na siebie każdy Niemiec interweniujący w tej sprawie”. Geist następnie zatelegrafował do Hulla i Pella z informacją, że spotkał się z Wohlthatem, „który obiecał załatwić sprawę” z władzami”. Wohlthat potwierdził, że nacisk z tak wpływowych źródeł dla ocalenia szanowanej w świecie postaci gwarantuje podjęcie działań. Ponownie Hull się upewnił, że koszta akcji ratowniczej nie zostaną pokryte przez rząd, ale przez lubawiczerów. Sukces operacji zależał teraz od nazisty Wohlthata. O powodzeniu miało zdecydować to, z kim się skontaktuje i jak zrealizuje plany. Chociaż Wohlthat wierzył, że uratowanie rabina przysłuży się interesom Niemiec, wiedział, że nazistowskie władze na to nie pozwolą. Sytuacja rysowała się w czarnych barwach. Hitler zajął Polskę, a SS zaczęło tworzyć getta i mordować Żydów.

Wohlthat znał jednego człowieka, do którego mógł się zwrócić: admirała Wilhelma Canarisa, szefa Abwehry. Przyjaźnili się, znali swoje poglądy. W 1939 roku Canaris, tak jak Wohlthat, nie aprobował w pełni polityki Hitlera i zatrudniał mischlingów w swej organizacji. Canarisowi nie podobał się też plan eksterminacji polskich Żydów. Dzień po rozmowie z Geistem Wohlthat spotkał się z Canarisem i opowiedział mu o sprawie. Admirał zgodził się pomóc i obiecał wysłać kilku swych oficerów do Warszawy, aby uratowali Schneersohna. Podjąwszy taką decyzję, ryzykował nie tylko pozycję i własne życie, ale także oficerów przydzielonych do tego zadania. Wiedział jednak, co grozi rabinowi, i działał szybko.

Powierzył misję majorowi Ernstowi Blochowi, który znał Wohlthata i często jadał kolacje z nim i Canarisem. Podzielał ich niechęć do antysemickiej polityki nazistów. Być może Canaris rozkazał Blochowi uratować rabina nie tylko dlatego, że major był doskonałym żołnierzem, ale też dlatego, że jego ojciec był Żydem [podobnie jak H.Franka czy wielu innych „nazistów” – Piotrx].

Współczesna fotografia pokazuje mężczyznę mocnej budowy, z ciemnymi oczami patrzącymi z pewnością siebie. Bloch znał swoje miejsce i obowiązki. Jego najbardziej charakterystyczną cechą była jednak poprzecinana bliznami twarz. Podczas bitwy pod Ypres w 1915 roku nieprzyjaciel trafił Blocha bagnetem w dolną szczękę, wyrywając duże fragmenty policzka i kilka zębów. Następną rzeczą, jaką pamiętał Bloch, było przebudzenie w szpitalu. Chociaż rodzina się obawiała, że już nigdy nie będzie normalnie funkcjonował, jego mózg nie ucierpiał. Kilka miesięcy później Bloch wrócił do służby i walczył pod Verdun i nad Sommą w 1916 roku, w Szampanii w 1917 i Flandrii w 1918 roku. Znany jako kompetentny oficer, zakończył wojnę z Krzyżem Żelaznym i Odznaką za Rany; w armii służył od I wojny światowej, przez republikę weimarską, aż do Trzeciej Rzeszy. Przejęcie władzy przez nazistów nie od razu wpłynęło na Blocha. W 1935 roku Canaris zwerbował go do Abwehry i postawił na czele wydziału gospodarczego, który zbierał dane o zdolności produkcyjnej innych państw. Pół-Żyd Bloch mógł pozostać w armii i otrzymać awans, gdyż Hitler uznał go za deutschblutig. Canaris przedstawił fuhrerowi sprawę Blocha pod koniec 1939 roku, a Hitler osobiście podpisał dokumenty ogłaszające Blocha człowiekiem „niemieckiej krwi”. Dzięki temu Bloch i jego rodzina byli chronieni. Jako podwładny Canarisa Bloch nie miał się czego bać i był nawet wysyłany na ratunek Żydom – pod nosem SS.

Tymczasem w Stanach Zjednoczonych tamtejsze biuro chabadu zatelegrafowało do sekretarza rabina w Rydze, że władze niemieckie w Warszawie są „chętne do współpracy” i wysłały urzędnika, żeby namierzył rabina i sprowadził go do Rygi. Dwa dni później Pell, do którego dotarła ta wiadomość, poinformował amerykańskiego charge d’affairs w Niemczech, gdzie można znaleźć Schneersohna. 4 listopada 1939 roku Wohlthat powiadomił Waszyngton, że Bloch jest osobą odpowiedzialną za pomoc rabinowi w ucieczce. Dzień w dzień Bloch przeczesywał żydowskie dzielnice i pytał o rabina. Większość bała się niemieckiego majora i nic nie chciała mu powiedzieć. W tym czasie Max Rhoade, żydowski prawnik w Waszyngtonie, zajął się prawnymi aspektami akcji ratunkowej i utrzymywał relacje między lubawiczanami a rządem. Rhoade zachęcił Cohena, żeby Departament Stanu skontaktował się z konsulatem w Warszawie i przekazał Schneersohnowi, by współpracował z Blochem. Rhoade uważał, że jeśli konsulatowi uda się nawiązać kontakt z rabinem, ten będzie współdziałał z Blochem.

Tymczasem Bloch i jego grupa odkryli, że Schneersohn zgłosił się na policję [???- Piotrx] , ale jego mieszkanie zostało zniszczone podczas oblężenia Warszawy. Bloch i jego ludzie chodzili zatem od domu do domu i pytali przerażonych i głodnych lubawiczerów o rabina, jednak dalej nikt nie chciał mówić. Ale Schneersohn wciąż przebywał w Warszawie, udało mu się uciec z budynku na kilka sekund przed tym, jak bomby obróciły go w gruzy.

25 listopada 1939 roku Niemcy znaleźli dom, w którym mieszkał rabin. Zapukali do drzwi, otworzył starszy mężczyzna. Jego przekrwione oczy patrzyły ze strachem na Blocha i jego grupę. Bloch wytłumaczył, że pomimo mundurów naprawdę chcą pomóc rabinowi wydostać się z okupowanej Polski. Chaim Liebermann, sekretarz rabina, zanotował później, że kiedy przyszli żołnierze, Schneersohn „mieszkał w domu rabina Hirscha Gurary’ego. Nagle w drzwiach stanęli naziści i spytali o Schneersohna. Właściciel domu obawiał się najgorszego ze strony tych wojskowych i powiedział im, że nie mieszka tu nikt o takim nazwisku”. Po wyjściu Blocha rabin poinstruował swoich zwolenników, że kiedy ten oficer wróci, mają mu podać „prawdziwe informacje”. Niedługo potem ktoś zawiadomił Blocha, że dobrze zlokalizował dom rabina. Major wrócił i wdarł się do środka. Wreszcie, gdy Bloch wyjaśnił, na czym polega jego misja, rabin przyjął jego pomoc. Tymczasem w Stanach Zjednoczonych 27 listopada Pell poinformował Rhoade’a, że Niemcy znaleźli rabina. Podkreślił, że Wohlthat dokonał nadzwyczajnej rzeczy, organizując wojskową eskortę dla zagranicznych obywateli „żydowskich”.

Wohlthat i Abwehra ustalili więc trasę ucieczki z Warszawy przez Berlin i Rygę do Sztokholmu, a stamtąd do Stanów Zjednoczonych. Grupa rabina potrzebowała jednak wiz. Podczas gdy Rhoade walczył z wydziałem wizowym i Departamentem Stanu, niemieccy urzędnicy zaangażowani w sprawę zrobili wielkie postępy. Bloch zdobył ciężarówkę i wóz do wywiezienia grupy z Warszawy, żeby mogli się dostać do pociągu do Berlina, a potem do Rygi. Operacja ratunkowa wymagała zorganizowania samochodów i kartek na benzynę, jak również biletów kolejowych i przepustek. Co ważniejsze, Bloch potrzebował certyfikatów bezpieczeństwa, szczególnie by przejechać przez świeżo podbitą Polskę, gdzie nikt nie mógł podróżować bez kontroli żandarmerii i SS. 22 grudnia 1939 roku, po kilku miesiącach planowania, amerykańska ambasada w Berlinie poinformowała, że tydzień wcześniej nie tylko Schneersohn, ale cała jego rodzina i kilku zwolenników wyjechali z Warszawy do Rygi przez Berlin.

Jeden z lubawiczan opisał podróż: „Nawet szef wywiadu [Bloch] miał trudności z eskortowaniem rabina i jego rodziny do Berlina. Musiał się przedrzeć przez wiele blokad drogowych zorganizowanych przez niemiecką żandarmerię [...]. Za każdym razem zatrzy-mywali samochód pełen brodatych, religijnych Żydów. [Bloch] udawał, że to są jego więźniowie i że ma rozkaz odstawić ich do Berlina. Wreszcie znaleźli się w Berlinie, samym sercu nazistowskiego królestwa zła”. Blochowi udało się wprowadzić rabina i jego grupę do Berlina, gdzie zatrzymali się w Stowarzyszeniu Żydowskim. [to działało wtedy takie stowarzyszenie? - Piotrx] Następnego dnia zjawili się delegaci z łotewskiej ambasady i zabrali ich do Rygi. 13 stycznia 1940 roku Departament Stanu wreszcie zaaprobował wystawienie wiz dla grupy. Podczas gdy uciekinierzy czekali w Rydze na amerykańskie wizy, postanowiono, że rabin z towarzyszami uda się do nowej ojczyzny na pokładzie szwedzkiego liniowca Drottingholm.

6 marca 1940 roku rabin i jego świta wyjechali z Rygi do Sztokholmu, a stamtąd pociągiem do Goteborga, gdzie wsiedli na pokład płynącego do Nowego Jorku Drottingholma. Statek przepływał przez Atlantyk w czasie, gdy niemieckie U-Booty zatopiły wiele alianckich jednostek. Grupa dotarła do Nowego Jorku 19 marca i została powitana przez ponad tysiąc zwolenników rabina Schneersohna, którzy tańczyli i śpiewali na nadbrzeżu. Potem Schneersohn próbował ratować swoich towarzyszy, którzy zostali za granicą, ale niestety większości nie udało się ocalić w latach 1940-1941.

Rabin nigdy nie wspomniał o Blochu ani innych Niemcach, którzy mu pomogli, ale podziękował Hullowi: „Nie wyobraża pan sobie nawet, jakie to dla nas szczęście [...], że możemy chodzić po przyja-znej [amerykańskiej] ziemi [...], szczególnie po straszliwych przeży-ciach [...] pod nazistowskim reżimem”.

Mimo iż dziękował za uratowanie siebie, nie pomagał innym. Zamiast tego rabin chodził do polityków, którzy mu pomogli, i prosił o ocalenie swojej biblioteki składającej się z 40 tysięcy książek. Można by zrozumieć jego troskę, gdyby książki były religijne, ale większość dotyczyła komunizmu, a ponadto znajdowało się też wśród nich na przykład Piekło Dantego. W 1941 roku udało mu się wydostać, przy wielkim nakładzie czasu, wysiłku i kosztów, wszystkie 40 tysięcy książek z Europy [ciekawe ile osób możnaby uratować wykorzytujac te srodki -Piotrx]

Najbardziej niepokojące były podawane przez rabina powody, dla których Hitler mordował Żydów. W 1941 roku tłumaczył, że prześladowania były karą boską dla Żydów za „grzechy” i nieprzestrzeganie praw religijnych. Spytany, dlaczego to europejscy Żydzi, którzy w zasadzie „trzymali się Tory i byli bardziej bogobojni” niż Żydzi amerykańscy, zostali ukarani przede wszystkim, rabin odpowiedział, że „pobożni” cierpią „w imieniu pozostałych”. Rabin dodał, że ta „krwawa łaźnia” ma zmusić Żydów do powrotu do Tory i tym sposobem przetrzeć szlak dla Mesjasza. Twierdził, że „cierpienia współczesnych Żydów to głos z niebios wzywający” ich do żalu za odejście od Yiddishkeit. Wszystko, co mogli zrobić dla cierpiących, to stać się bardziej religijnymi. Powiedział, by „nie dać się zwieść złudzeniu, że Żydom mogą pomóc zwykli śmiertelnicy i polityka. «Mądrzy i rozumni ludzie» nie mogą dopuszczać do siebie takich głupot. Żydom można pomóc skruchą, Torą i mitzvos [dobrymi uczynkami]”.

Jednak mimo że to „śmiertelnicy” – Bloch, Canaris, Pell, Rhoade i wielu innych – przyczynili się do ocalenia rabina, przedzierając się przez labirynt „polityki”, rabin uznał to za akt Boga. Śmiertelnicy to tylko narzędzia w boskich rękach….