Dziennik gajowego Maruchy

"Blogi internetowe zagrażają demokracji" – Barack Obama

„Same nie wiemy, co robimy”

Posted by Marucha w dniu 2016-06-16 (czwartek)

Wyglądało to jak prawdziwy orszak. Na czele szedł król. Miał podniesioną wysoko głowę z czupryną krótko przystrzyżonych czarnych włosów; szedł sam. Za nim, w przyzwoitej odległości posuwał się dwór.

(Jechałam na rowerze którąś z bocznych uliczek i przystanęłam, by popatrzeć na orszak). Królem był młody Cygan. Niewysoki, w adidasach. Na lekko uniesionej ręce niósł wielkich rozmiarów prostokątny tort w plastikowym przezroczystym pojemniku, przybrany różnościami, bardzo kolorowy. Kobiety – babcie, ciotki i siostry – oraz dzieci, mocno okrągłe, różnej wysokości, objuczone pakunkami, z wystającymi z nich porami, ziemniakami, cebulą i butelkami Coca coli, dreptały zbite w gromadkę, nie zbliżając się zanadto do króla z tortem.

Na końcu szła Cyganka w ciąży, pchając przed sobą wózek z Cyganiątkiem, także obwieszony wypchanymi siatami. Nastrój był podniosły. Już czuć było w powietrzu wonny dym, którym wszystkie te dźwigane przez kobiety smakołyki wkrótce przesiąkną, staną się chrupiące i przyrumienione. Król też porzuci wkrótce swą dobrze upozorowaną obojętność i zanuci ochrypłym głosem jakąś tęskno-zawodzącą pieśń, albo uderzy z nagła w struny gitary i spojrzy trochę bardziej czule w oczy swojej kobiecie, która człapie za nim pokornie.

Radość, gdy jest przywództwo nie jest udawana. Każdemu potrzeba przywódcy, przewodnika. Gdy jest autorytet, gdy władza jest wyraźnie określona i gdy wypełnia swoje obowiązki stanu, ludzie – nie tylko Cyganie – są szczęśliwi i spokojni. Cyganie w swej szczerości tego nie kryją. Niewysoki, chudy młody Cygan z tortem przyjął tę przypadającą mu rolę, mimo młodych lat, z całą naturalnością.

Pochód rodziny cygańskiej wcale nie był zabawny, był bardzo serio. Cyganie są ludźmi serio. Tak samo jak handlarze na zaprzyjaźnionym bazarze (cztery przystanki od mojej ulicy). Ale nie wszyscy.

Ostatnio idę sobie przez bazar, ze świeżo kupionymi sadzonkami w dłoni, a tu zaczepia mnie pani z pięknie rozwianymi włosami, w okularach na mocno opalonym nosie, która ma przed sobą, rozłożone na składanym krzesełku, jakieś kolorowe szmatki: Może kupi pani spódnicę? Dwa złote. Spódnica za dwa złote? To jakaś pomyłka. Nie jestem kloszardem. Ale nie, pani z promiennym uśmiechem wyciąga z pudła coś niebywale pięknego, powiewnego i w doskonałym gatunku. Ja jestem z teatru, mówi mi do ucha, to było kupione okazyjnie na spektakl. Dwie piękne spódniczki lądują w moim koszyku. A co gracie? I gdzie? Ostatnio, „Ławeczkę”. „Ławeczka”? To Gelman? Eee, gdzie tam. Sami piszemy. Wie pani, my się tak wygłupiamy. To teatr amatorski, ludzie wolnych zawodów, emeryci.

Pani z rozwianymi włosami nosi piękne imię Róża, wręcza mi zaproszenie, umawiamy się na spotkanie w teatrze.

Spódnice po dwa złote i „My się tak wygłupiamy” przypomina mi się na Warszawskich Targach Książki. Za każdym razem, gdy przemierzałam trasę od wejścia do pewnego stoiska, a było to cztery razy, napadał na mnie rumiany jegomość w marynarce w kratkę i usiłował zmusić, bym wysłuchała „bardzo pięknego wierszyka o kotkach”, który zamierzał wyrecytować, twierdząc, że powinnam kupić książkę, w której wierszyk ten jest zamieszczony.

Wierszyk o kotkach, tak jak książki pewnego maturzysty, którą sprzedawał na Targach, na własnym stoisku, wraz z wyprodukowaną przez siebie płytą, czyli audiobookiem, upewniła mnie, że Polacy są szczęśliwszymi ludźmi niż mogłoby się wydawać. Szczęśliwszymi niż jeszcze rok temu. Trzymają ich się figle, nie mają żadnych zahamowań, by pośmiać się, pożartować z nieznajomymi. Niefrasobliwość świadczy o dużym poczuciu bezpieczeństwa.

„Ławeczki” jeszcze nie obejrzałam. Za panią Różą i jej pudłem pełnych teatralnych rekwizytów tęsknię, bo to osoba z polotem. Ale jednak ton niefrasobliwej zabawy, skłonność do przebieranek i dzikich harców u ludzi dorosłych, a często i zupełnie już nie pierwszej i młodości, nierzadko nauczycieli, czy duchowieństwa, którzy mają być przewodnikami młodych, jest czymś w naszej kulturze nowym i chyba generalnie rzadko w historii spotykanym.

Wycieranie duszy, niby śliwki z puszku

Józef Chełmoński był specjalistą od takich typów. A jednocześnie martwił się, by młodzi ludzie nie dostawali się pod wpływ pseudoartystów. Mawiał, że nie chce, by im „wytarto duszę >niby śliwki z puszku<”, pisze we wspomnieniach o nim jego sąsiadka z Woli Pękoszewskiej – gdy po przyjeździe z Paryża zamieszkał w swoim dworku w Kulkówce – malarka, a potem społeczniczka, Pia Górska.

„Pamiętam, jak się oburzył, gdy moja matka zabrała mnie na warszawski karnawał”, mówi Pia Górska. „–Co pani po głupich salonach i królach >świata tego< – mówił. – Żeby tam był jaki >król dzwonkowy<, jakaś fantazja, coś staropolskiego, to rozumieniem. Salony są dzisiaj >podmiejskie<, spotyka się w nich zwyczajne małpy z Riwiery. Lepsze ta Kaśki co mają wstążeczki we włosach!

Siadał przy fortepianie, przechylał lekko głowę i zaczynał śpiewać przy cichym brzęczeniu akompaniamentu.
Czesała się grzebieniem
Czesała się szczotką
Smarowała gębę miodem
Żeby miała słodką!”

Chełmoński nie cierpiał fałszu. Każda przesada, każda poza, udawanie, brak szczerości przyprawiała go o atak furii, którą jako ziemianin, bywalec, dobry sąsiad Górskich i Krasińskich z Radziejowic potrafił powściągać, nie potrafił jednak nigdy ukryć rozczarowania, smutku i melancholii, które natychmiast się w jego duszy rodziły.

Z udawaniem, dyplomacją i polityką nie na miejscu kojarzyła się temu głęboko wierzącemu człowiekowi, przywiązanemu po dziecięcemu do Kościoła, szanującemu duchowieństwo, ówczesna działalność jezuitów (na terenie zaboru rosyjskiego). „Przyjechała do Woli moja ciotka Kazimierzowi Łubieńska, osoba niezwykłej piękności i wdzięku”, pisze Pia Górska.

Podbiła Chełmońskiego od razu. Oznajmił nam poufale, że choć się może myli, ale jednak wiadomo jest, itd., że to najlepsza w świecie kobieta. Wieczorem zdumieliśmy się nad pięknym strojem mistrza. Przyszedł czarno ubrany, w jedwabnej koszuli, z rękami czystymi jak lilie i spodniami wyłożonymi na cholewy, co było oznaką najwyższego szyku. Rozsiadł się w głębokościach fotela obok mojej ciotki i przysłuchiwał się jej rozmowie z uśmiechem.

Nagle wyprostował się i najeżył jak żbik! Ciotka wspomniała znajomego Jezuitę, pochwaliła jego charakter i rozum.
— To niby jest Jezuita, czy co? – przerwał jej niepewnym głosem Chełmoński.
– Tak, panie, Jezuita wyjątkowo dobry i zacny człowiek.
I – o! elementarna klęsko! – moja ciotka dodała coś przychylnego o działalności Jezuitów w ogóle.

Artysta nie oponował, nasunął tylko zwichrzone włosy na czoło i po chwili wyszedł. Stał za drzwiami i wyciągał spodnie z pod wysokich butów.
– Ojcze, co znaczy ta zmiana w toalecie? – spytał mój nadchodzący brat.
– Eee! Co się będę ceremoniował! Ja myślałem, że ta pani to zupełnie co innego, a ona chwali Jezuitów. Niech tam! Włożę cholewy na wierzch. Poczem, gdy uznał, że jego strój nie wyraża już wykwintu uprzejmości, wrócił do salonu”.

Program „światowych dni…” może przyprawić o zawrót głowy. Czego tam nie ma. I zwiedzanie, i opowiadanie, i regionalne ciekawostki. Muzyka, taniec. Ma być wesoło, jak na najweselszym jarmarku. Święto młodości. Światowe. Kto ma być bohaterem tych dni? Oczywiście młodzież. Młodość to przecież przepustka do raju. Ziemski raj ma ją przygotować do tego wiecznego.

Jan Marcin Szancer

Taka teologia zdaje się przyświecać „festiwalowi młodości”. „Dorośli przestali występować z pozycji autorytetu”, mówił Romano Amerio już trzydzieści lat temu, „chcąc przypodobać się młodym, bądź z obawy, że zasłużą sobie na miłość dzieci”. I jedni i drudzy porzucili swoje prawdziwe zadanie, przyjęli nieswoje role.

Jest taki fragment w „Dzieciach z Bullerbyn” Astrid Lindgren, kiedy Britta i Anna siedzą na łące pod lasem, nad parowem, machają gołymi nogami i bawią się w coś, co jest pozbawione sensu, zasad, początku i końca. (Reszta towarzystwa, siedząc w ukryciu wśród paproci, zaśmiewa się do łez słysząc różne głupstwa, które namaszczonym tonem wypowiadały Anna i Britta).

Tkwiły tak godzinami nad parowem, niczym w transie, zajęte tym – nie wiadomo czym. Potem z mądrymi minami wyjaśniają rodzeństwu i całej ferajnie z Bullerbyn, że ta zabawa nazywa się: „Same nie wiemy co robimy”, została wymyślona przez nie i jest bardzo ciekawa.

Dzieci rzeczywiście potrafią doskonale udawać, że coś robią, w coś wyjątkowo interesującego się bawią, bo są urodzonymi aktorami, uwielbiają grać przed sobą. Zwykle jednak dorośli szybko poznawali się na tych sztuczkach – dziś sami z najpoważniejszą miną, biorą w nich udział. Grają w tę samą grę.

J. Ch. Andersen w bajce o księżniczce i Świniopasie przedstawił podobną sytuację. Ubogi, lecz piękny i mądry książę zakochał się w księżniczce, córce cesarza, którą zawsze ciągnęło do zabawy „w niewiadomo co”. Mogła mieć wszystko, co chciała, bo jej ojciec – cesarz bardzo ją kochał i nieba by jej przychylił, a tymczasem miała nieprzeparte ciągoty ku tandetnym błyskotkom i prymitywnym rozrywkom.

Przebrany książę, by ją wypróbować, a może też pokazać prawdziwe piękno, przesłał jej w podarunku swoje najcenniejsze skarby: żywego słowika, który śpiewa najpiękniej na świecie i różę, która zakwita raz na sto lat i pachnie tak jak nie pachnie żadna róża. Ale księżniczka odrzuciła te dary z pogardą; wolała mieć sztucznego słowika zamiast prawdziwego i różę zrobioną z drewna i pomalowaną. Zakochała się też w garnku z dzwoneczkami, rodzaju katarynki, która wygrywała przecudną, jej zdaniem, przyśpiewkę: „O, mój miły Augustynie, wszystko minie, minie, minie…”, w garnku, który wyprodukował przebrany za świniopasa książę.

Wolała też tysiąc razy plotki z sąsiedztwa, a zwłaszcza wiedzę o tym, co gotują mieszkańcy miasta, jej sąsiedzi, niż prawdziwe uczucie pięknego księcia. „Cóż to była za radość! Przez cały wieczór i przez cały dzień musiało się gotować w garnku; nie było w całym mieście ani jednej kuchni, o której nie wiedziano by, co się w niej gotuje, począwszy od kuchni marszałka dworu, a skończywszy na szewcu. Damy dworu tańczyły i klaskały w ręce.

– Wiemy, kto będzie jadł słodką zupę i pączki. Wiemy, kto będzie miał kaszę i pieczeń. Jakie to ciekawe!
– Niezmiernie ciekawe! – powiedziała ochmistrzyni dworu:
– Nie gadajcie za dużo, zapominacie, że jestem córką cesarza!
– Rozumie się! – powiedziały wszystkie”.

Władysław Podkowiński – Dziewczynka w kapeluszu

Książę miał najwyraźniej nadzieję, że te wszystkie głupstwa znudzą się wreszcie pięknej księżniczce, zobaczy całą ich tandetę i rzuci je.  „Świniopas, to jest książę (ale nikt nie wiedział, że nie jest prawdziwym świniopasem), nie tracił czasu i coraz to robił coś innego; teraz zmajstrował grzechotkę, która przy potrząsaniu grała najpiękniejsze walce, polki, oberki, jakie wymyślono od początku świata.

– To jest superbe! – powiedziała księżniczka idąc koło chlewów. – Nigdy jeszcze nie słyszałam piękniejszej kompozycji! Słuchaj no, idź do niego i spytaj ile ten instrument kosztuje; o pocałunkach nie ma mowy!
– Chce sto całusów księżniczki! – powiedziała dama dworu wróciwszy od Świniopasa.
– Oszalał chyba! – powiedziała księżniczka i odeszła; ale kiedy uszła mały kawałek, zatrzymała się.
– Trzeba popierać sztukę! – powiedziała. – Jestem córką cesarza! Powiedz mu, że dostanie jak wczoraj dziesięć pocałunków, a resztę od dam dworu!
— Ach, nie bardzo się nam chce! – powiedziały damy dworu.
— To próżne gadanie! – powiedziała księżniczka. — Skoro ja go całowałam, wy możecie też się poświęcić. Pomyślcie tylko, daję wam utrzymanie i pensję!

Jan Marcin Szancer

Wobec tego dama dworu musiała znowu pójść do świniopasa.
– Sto całusów księżniczki – odpowiedział – lub każdy zostaje przy swoim!
– Ustawić się! – powiedziała księżniczka.
I wszystkie damy dworu ustawiły się naokoło, by ją zasłonić, a on zaczął całować.

– Cóż to może być za zbiegowisko tam obok chlewów? – powiedział cesarz, który się zjawił na balkonie; przetarł oczy i nałożył okulary.
– To jakaś sprawka dam dworu; muszę zejść na dół!

Wsunął głębiej pantofle, bo były bardzo przydeptane. Jakże się spieszył! Zszedł na podwórze i skradał się po cichu, a damy dworu były tak zajęte liczeniem pocałunków i pilnowaniem, aby wszystko odbyło się uczciwie i aby świniopas nie dostał ich ani za dużo, ani za mało, że nie zauważyły go wcale. Cesarz wspiął się na palcach. (…)”.

Dlaczego przypomina się dziś ta bajka (czy na pewno bajka?) ?

Oto czytam w jednym wychodzącym w Polsce tygodników katolickich (czy na pewno katolickich?) relację z tegorocznej Lednicy. Już na początku informacja, która wszystko ustawia w odpowiednim porządku: „Chłopaki i dziewczyny rozmawiają z kapłanami [na Polach Lednickich] stojąc, siedzą, a nawet w pozycji półleżącej”.

Tak, porządek musi być. Nowy, tak jak „nowa” jest „ewangelizacja”. Młodzi dowiadują się więc od jednego z ojców dominikanów, że „Jezus chce, żebyście żyli w niewiarygodnej radości”, bowiem”: „Chrześcijaństwo nie jest nudą i mordęgą”, jak orzeka. Dlatego całe spotkania – dla uczczenia Zesłania Ducha Świętego – usiane jest atrakcjami rodem z dyskoteki, wesołego miasteczka, czy może cyrku. Atmosfera intymności i spontaniczności, jaka wytwarza się przy ognisku, gdy jesteśmy wśród przyjaciół, została skrzyżowane z rekolekcjami.

Przypomina się„wyspa szczęścia” z „Pinokia”. Jest wszystko: muzyka (saksofon podczas Komunii św.), taniec, modlitwa. „Tam grupa młodzieży gra w siatkówkę, a dwie dziewczyny z kartką z napisem >Free hugs< zaczepiają przybyłych na Lednicę. Z serdecznością przytulają się do każdej napotkanej osoby”. Młody chłopak rozpływa się: „tu widać prawdziwa wspólnotę”. Siostra Aleksandra przyznaje: „Widzę tutaj ludzi, którzy bawią się i są Kościołem. To jest niesamowite.” „Rozśpiewani i roztańczeni ludzie przebiegają przez bramę miłosierdzia”.

Józef Szermentowski – Pasowanie na rycerza

Ojcowie dominikanie prowadzą w procesji do ołtarza prawdziwego psa – nazywa się to uczczeniem 800-lecia zakonu. („Nazywają się psami Pana Boga, dlatego, dla oddania tej symboliki w procesji do ołtarza podążą zwierzę o biało-czarnej sierści”). Prawdę mówiąc, nie ma takiej czynności, która nie mogłaby być nazwana „czczeniem Pana Boga”, bo niby dlaczego miałyby być jakieś ograniczenia, skoro stawiamy na „spontaniczność”, „autentyczność”? Kto myśli inaczej jest zwykłym nudziarzem.

„Drodzy przyjaciele, chcecie razem wyśpiewać i wytańczyć wasze >Amen< – mówił papież [do lednickiej młodzieży]. Wypowiedziane po włosku słowa są kluczem do zrozumienia fenomenu spotkań nad lednickim jeziorem”, pointuje autor relacji. „(…) Brama Ryba intensywnie świeci”.

Fenomen spotkań tego rodzaju, gdzie zmieszana jest zabawa, rozrywka i kult Boga (czy można go jeszcze nazwać kultem Boga?), jako nowe zjawisko w Kościele opisał już w latach osiemdziesiątych minionego wieku Romano Amerio, pokazując fałsz i niebezpieczeństwo tego podbijania bębenka emocji (a gdy są emocje łatwo stracić kontrolę nad sobą, łatwo być wobec siebie bezkrytycznym, upodobanie do rozkręcania emocji i bazowania na emocjach musi więc dziwić u ludzi dorosłych), wywoływanych z łatwością, która musi nasuwać myśl o wtórnym infantylizmie niektórych, nie całkiem już młodych osób.

„Obecnie młodym ludziom ukazuje się nierealną wizję życia jako pasmo radości, gdyż mylona jest radość nadziei, która krzepi duszę człowieka podczas jego ziemskiej wędrówki (in via), z pełnią radości, jaka czeka człowieka na końcu drogi (in termino). Nie jest dziś w dobrym tonie, aby mówić o trudach egzystencji człowieka, który musi się zmagać z wieloma przeciwnościami na tym – tak często wspominanym w dawnych kazaniach – >łez padole wolnej od wszelkich przeszkód i barier<).

Każda przeszkoda czy bariera, jaką trzeba pokonać, zaczyna być traktowana przez młodych ludzi nie jako okazja do podjęcia wysiłku i zmierzenia się z duchowym wyzwaniem, lecz jako niesprawiedliwość” (R. Amerio).

„Spontaniczność”, „wyzwolenie z formalnych konwencji”, „potrzeba bycia sobą” znalazły się już w 1971 roku w przemówieniu, jakie wygłosił Paweł VI do grupy hippisów, którzy przybyli do Rzymu, by manifestować na rzecz pokoju. Przechodzenie „przez rybę” w podskokach, tańce i fikołki tuż po Komunii św., prowadzenie do ołtarza psa, to zapewne wyraz „spontaniczności” i „odchodzenia od utartych konwencji”, które wówczas spotkały się z taka aprobatą, a wręcz z pochwałą. „Bezgraniczny entuzjazm dla bogini Heby”, jak pisze Amerio, „każe Papieżowi obwieszczać, że młodzi są >proroczą awangardą w kwestiach sprawiedliwości i pokoju<, ponieważ >wcześniej i mocniej< niż u dorosłych >odzywa się w nich zmysł sprawiedliwości<; dorośli >są przy nich jak rezerwiści<”.

Jan Marcin Szancer

Cóż, jak to się malowniczo nazywa w języku młodzieżowym, bycie starszym to istotnie „obciach”.

Odwrócenie porządku naturalnego nie jest niczym dobrym. Ci, którzy powinni podążać za przewodnikiem, nie powinni być traktowani jak przewodnicy. Niedojrzałość nie powinna być ukazywana ludziom dorosłym – i młodym – jako wzorzec postępowania.

Roztańczone siostry zakonne pod rękę z ojcami dominikanami, fruwające habity na Polach Lednickich, nie są obrazkiem budującym, raczej ilustracją do rozdziału z „Dzieci z Bullerbyn”: „Same nie wiemy, co robimy”.

Można odczuwać poryw serca na widok żarliwości religijnej młodzieży, ale trzeba wiedzieć Komu należy oddać pokłon. Wtedy człowiek dorosły nie zapomni, że ludziom wchodzącym w życie trzeba pomóc w prawidłowym poznaniu wszystkich jego aspektów, a przede wszystkim rozpoznaniu najważniejszej w nim rzeczy: jego celu.

Na tej drodze piętrzą się trudności, które związane są ze skażeniem ludzkiej natury. One nie są sprawą błachą. Kościół przez wszystkie wieki zawsze potrafił pomagać je człowiekowi – młodemu i staremu – pokonywać, a nie łudził go, że można je omijać, lekceważyć, by „żyć radością”, mieszać rozrywkę i spontaniczność z kultem Boga, modlitwę ze sportem i biesiadą. Odrzucać pojęcie ofiary, nie rozumieć i bać się krzyża. Mylić wiarę, która wymaga wyrzeczeń, uwagi, czujności, badania siebie, wysiłku nie tylko serca, ale umysłu, z łatwo rozniecanymi zbiorowymi emocjami, bo to jest droga donikąd.

Jan Marcin Szancer

„(….) – Co to jest? – zawołał [cesarz] zobaczywszy całującą się parę i rzucił w nich pantoflem akurat w chwili, gdy świniopas otrzymywał osiemdziesiąty szósty pocałunek.
– Precz – powiedział cesarz, bo był bardzo zły. I kazał księżniczkę i świniopasa wyrzucić z granic cesarstwa.
Wtedy księżniczka zaczęła płakać, świniopas żartował; a deszcz lał strumieniami.
– Ach, ja nieszczęsna! – powiedziała księżniczka. – Dlaczego nie zgodziłam się być żoną pięknego księcia. Ach, jakże jestem nieszczęśliwa!

Świniopas skrył się za drzewem, starł brązową i czarną farbę z twarzy, zrzucił nędzne ubranie i wystąpił w całym książęcym przepychu, tak piękny, że księżniczka mu się ukłoniła.
– Ukazałem się, by ci wyrazić mą pogardę! – powiedział. – Nie chciałaś prawdziwego księcia; nie poznałaś się na róży i słowiku: a świniopasa całowałaś, aby dostać grającą zabawkę! Masz teraz za to!

I poszedł sobie do swojego królestwa, zatrzasnąwszy i zaryglowawszy jej drzwi przed nosem; mogła sobie teraz stać na dworze i śpiewać:

Ach, kochany Augustynie,
Wszystko minie, minie, minie”.

(Jan Christian Andersen)

Ewa Polak-Pałkiewicz
Za: Ewa Polak-Pałkiewicz (13.06.2016)
http://www.bibula.com

komentarzy 7 to “„Same nie wiemy, co robimy””

  1. NyndrO said

    Kapitalne to.

  2. Piękne. Jakże warto poszperać w jej stronach internetowych:
    http://ewapolak-palkiewicz.pl/

  3. NyndrO said

    Troche taki Proust ze stylu. Ale dawno nie bylo tu takiego zgrabnego strzalu.

  4. Boydar said

    Tak jakoś bardzo, to my en masse od tej księżniczki, raczej się nie różnimy.

  5. Dictum said

    Panie Boydar, ale miejmy nadzieję, że poszczególnie to raczej bardzo.
    Fakt, że en masse zapanowała głupota, pustota, brzydota, tępota i infantylizm. W każdej dziedzinie – w stroju, zachowaniu, języku, sztuce.
    A misteria religijne sprowadzone do wesołej zabawy, jak u dzikich ludów.

  6. Boydar said

    Tak, Panie Dictum, nadzieja umiera ostatnia …

  7. wanderer said

    Zycie.. Pieknie napisane.

Sorry, the comment form is closed at this time.