Dziennik gajowego Maruchy

"Blogi internetowe zagrażają demokracji" – Barack Obama

Jan Szczepanik (1872 – 1926), genialny polski wynalazca

Posted by Marucha w dniu 2017-06-06 (wtorek)

Przed stu laty o jego wynalazkach pisała prasa w całej Europie. Genialny samouk, człowiek, którego wynalazek uratował życie królowi Hiszpanii Alfonsowi XIII Burbonowi. Pisał i przyjaźnił się z nim Mark Twain.

W jego pracowni w Wiedniu gościł cesarz, a car rosyjski zabiegał o spotkanie ze Szczepanikiem.

Tytan pracy – tak mówili o nim w rodzinie.

Jego wynalazki obejmują wiele dziedzin: tkactwo, telewizję, fotografię barwną, film dźwiękowy, film barwny, telegraf, tkaninę kuloodporną, aeronautykę, kolejnictwo, mechanikę a nawet literaturę piękną. Zawsze pragnął ułatwiać życie i czynić łatwiejszą, ciężką pracę ludzi – wśród których się wychował i wzrastał.

Próba kamizelki kuloodpornej

Jan Szczepanik, urodził się 13 czerwca 1872 roku w Rudnikach koło Przemyśla. Był dzieckiem Marianny Szczepanik. Jako roczne dziecko został osierocony. Jego wychowaniem zajęli się dziadkowie – Stanisław i Katarzyna oraz ciotka Salomea.

Pierwszą szkołą Jana Szczepanika była szkoła ludowa w Krośnie.W późniejszych latach uczył się w gimnazjum w Jaśle gdzie ujawnił wielki talent matematyczny i fizyczny. Jednakże szkoły tej nie ukończył, ponieważ miał problemy z greką.

Mimo niepowodzeń ukończył Seminarium Nauczycielskie w Krakowie, w roku 1891. Po jego ukończeniu pracował jako nauczyciel w podkarpackich wioskach. Praca nauczyciela stała się dla niego pasją, której oddawał się z wielkim zaangażowaniem. Często prowadził swoje lekcje w sposób odbiegający od obowiązującego wówczas kanonu. Na zajęciach uczył dzieci majsterkowania, budował z nimi lokomotywy, wagoniki, mosty i domy.

Często odwiedzał swoich uczniów w domach, gdzie znajdowały się warsztaty tkackie, wtedy też zainteresował się pracą tkaczy wiejskich do tego stopnia, że zaczął udoskonalać ich krosna. Wówczas opracował rozwiązanie nowej metody produkowania tkanin wzorzystych, a w szczególności obrazów tkanych. Była to fotoelektryczna metoda tkania gobelinów oraz wielobarwnych materiałów dekoracyjnych, nazywanych „patronami” lub po prostu „szczepanikami”.

Urządzenie Szczepanika przenosiło obrazek na patron metodą fotoelektryczną. Metodę tę opatentował w Wielkiej Brytanii. Techniką opracowaną przez Szczepanika sporządzono m.in. jedwabny portret amerykańskiego pisarza i podróżnika Marka Twaina, który zafascynowany wynalazcą kilkukrotnie odwiedził go w jego pracowni.

Jan Szczepanik w swojej pracowni

Gdy udało mu się uzyskać pomoc finansową od wiedeńskiego bankiera Ludwika Kleinberga, porzucił zawód nauczyciela i przeniósł się do Krakowa. Powstało wówczas wiele prac, wśród których największą była „Apoteoza”. Gobelin został utkany przez Szczepanika z okazji jubileuszu 50-lecia panowania cesarza Austro-Węgier, Franciszka Józefa.

W 1897 roku wpadł na pomysł telektroskopu czyli prototypu dzisiejszej telewizji. Był to aparat do przenoszenia obrazów barwnych wraz z dźwiękiem na odległość za pośrednictwem elektryczności. Zasada działania telektroskopu funkcjonuje w telewizji do dziś. Amerykański historyk telewizji Albert Abramson w swojej książce pt. „Elektronic Motion Pictures. A history of the Television Camera” wymienił Jana Szczepanika na czołowym miejscu wśród XIX-wiecznych wynalazców telewizji.

Pod koniec XIX wieku opracował również metodę wytwarzania błon fotograficznych do fotografii barwnej, udoskonalonej w latach 1902-1903 wynalezieniem filtra i rastra wielobarwnego. Pierwszą zachowaną fotografią barwną były „Maki” z 1903 roku. Wynalazł też kolorymetr (aparat do pomiaru natężenia barw). Osiągnięcia Szczepanika w dziedzinie fotografii wykorzystały w latach 30. minionego wieku firmy Kodak i Agfa, produkując wynalezione przez niego materiały fotograficzne.

Opakowanie kolorowego papieru fotograficznego Jana Szczepanika

W tym przypadku jak i w innych, Polak nie potrafił zadbać o skomercjalizowanie owoców swojej pracy [widać, że goj… – admin]. Joseph Maria Eder, austriacki historyk fotografii napisał o nim: „Szczepanik jest jednym z największych wynalazców wśród Polaków”.

Jan Szczepanik zmarł 18 kwietniaa 1926 roku w Tarnowie.

Wybrane wynalazki:

  • telektroskop – aparat do reprodukowania obrazów na odległość za pomocą elektryczności. Urządzenie to przenosiło obraz (kolorowy!) oraz dźwięk na odległość za pomocą sieci telefonicznej. Dokładnie tak, jak współczesna telewizja kablowa! Pierwsza „transmisja telewizyjna” miała miejsce rok wcześniej, w 1896 roku, a obiektem, którego obraz transmitowano, był wiedeński kościół św. Karola. Obraz przesłano do pomieszczenia mieszczącego się o kilka ulic dalej i był on tak dobrej jakości, że obserwujący eksperyment dziennikarze powątpiewali w to, czy jest to naprawdę obraz przekazany na odległość, czy może jakaś mistyfikacja. Ale brytyjski urząd patentowy wątpliwości nie miał i po roku Szczepanik był właścicielem patentu na telektroskop.
    Wynalazek Szczepanika był epokowy. Jego ulepszony model o nazwie „telefot” prezentowany był na Wystawie Światowej w Paryżu w 1900 roku. Za wynalazcę telewizora uchodzi John Baird, który miał gorszy pomysł od Szczepanika, ale zbudował i wypromował swój telewizor do końca. Jednak trzeba pamiętać, że zrobił to dopiero w 1924 roku, podczas gdy urządzenie Szczepanika zostało opracowane w 1896 roku, blisko 30 lat wcześniej!
  • fotometr – urządzenie do pomiaru jasności
  • kamizelka kuloodporna – projekt z 1901 (opatentował ją niemal w tym samym czasie inny Polak, Kazimierz Żegleń), projekt Szczepanika był wykonany z jedwabnej tkaniny z cienkimi blachami stalowymi. Wynalazek ten przyniósł sławę Szczepanikowi, ponieważ obronił przed śmiercią w zamachu króla hiszpańskiego Alfonsa XIII, który w dowód wdzięczności uhonorował Szczepanika wysokim odznaczeniem państwowym – orderem Izabeli Katolickiej w 1902 roku. Podobnie zamierzał uczynić Mikołaj II jednakże Szczepanik z pobudek patriotycznych odmówił przyjęcia orderu; zatem zamiast orderu car obdarował go złotym zegarkiem wysadzanym brylantami.
  • fotosculptor – przyrząd służący do kopiowania rzeźb metodą fotograficzną,
  • caloridul – wynaleziony w 1901 roku, samoczynny regulator ciągu kominowego w paleniskach kotłowydychających,
  • silnik elektryczno-chemiczny,
  • barwny film,
  • barwny światłoczuły papier fotograficzny

Opracowała Natalia Dydycz

Źródła:

>http://ryszardtadeusiewicz.natemat.pl/124871,polak-wynalazca-telewizora-i-kamizelki-kuloodpornej
>http://www.mmtarnow.com/2013/06/jan-szczepanik-1872-1926-wynalazca.html
>http://jpilsudski.org/artykuly-personalia-biogramy/indywidualnosci-epoki/item/1707-jan-szczepanik-polski-edison
>http://ciekawe.onet.pl/nieprzecietni/jan-szczepanik-polski-edison,1,5671748,artykul.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Szczepanik

http://mec.edu.pl

Czytaj też:
>http://bialczynski.pl/wielcy-polacy/jan-szczepanik-1872-1926-wynalazca-telewizji-filmu-barwnego-fotografii-barwnej-i-paru-innych-rzeczy/
gdzie m.in. autor pisze o związkach Szczepanika z Markiem Twainem.

Przy okazji wspomnijmy, że po latach kamizelka kuloodporna pomysłu Szczepanika została zapomniana, ponieważ pojawiły się nowe rodzaje pocisków, przed którymi kamizelka ta nie mogła chronić. Jan Szczepanik użył jedwabiu, który ma ograniczoną wytrzymałość − bo nie istniały wtedy włókna o większej wytrzymałości.

W roku 1965 pracująca dla koncernu DuPont Polka, Stefania Kwolek (Chwałek) wynalazła włókno syntetyczne o nazwie kewlar. Okazał się lekki i kuloodporny. Kevlar stosuje się nie tylko w kamizelkach kuloodpornych, ale i w kaskach i hełmach ochronnych, nartach, rakietach tenisowych, kajakach, a nawet lotniskowcach.
Stefania Kwolek (zmarła w 2014) była właścicielką 28 patentów. Niewątpliwie zasługuje na własny artykuł.
Admin

komentarzy 18 to “Jan Szczepanik (1872 – 1926), genialny polski wynalazca”

  1. O! I takie prezentacje wybitnych Polaków są ze wszech miar pożądane. Czekamy ze zniecierpliwieniem na następne artykuły, a za ten bardzo dziękujemy.

  2. A na zdjęciu poniżej pierwsza na świecie automatyczna maszyna tkacka – wynalazek Jana Szczepanika

  3. A tu rewelacyjny wynalazek z ostatnich lat:

    http://garvest.com/wiatr-w-kominie,1237.html

  4. Tu też ciekawy artykuł:

    http://ciekawostkihistoryczne.pl/2015/08/18/edisonowie-znad-wisly-7-polakow-z-ktorych-wynalazkow-korzystaja-wszyscy/2/

  5. Audycja radiowa:

    http://www.polskieradio.pl/7/476/Artykul/1355165,Koprowski-ks-Zelazek-Morzycka-wielcy-zapomniani-Polacy

  6. Antares said

    I pomyśleć ile takich geniuszy straciła Polska przez zabory, bezsensowne powstania i ostatnie wojny.

  7. Michał D. said

    Czuję wielki wstyd, ale nigdy nie słyszałem o Janie Szczepaniku.., Polacy bardzo często dochodzą do wielkich sukcesów za granicą tylko nigdy nie w Polsce gdzie najczęściej rzuca się im kłody pod nogi lub zwyczajnie okrada.

    ——
    Zwano go „polskim Edisonem”…
    Admin

  8. ojojoj said

    Slowianie maja glowe do wynalazkow, natomiast nie maja glowy do biznesu. Aby miec glowe do biznesu potrzebny jest jeden podstawowy element – trzeba umiec klamac. Dlatego najlepsza glowe do biznesu maja nasi zachodni „partnerzy”, a w szczegolnosci brytyjczycy i typy pejsato-podobne.

  9. Peryskop said

    …Za wynalazcę telewizora uchodzi John Baird, który miał gorszy pomysł od Szczepanika, ale zbudował i wypromował swój telewizor do końca. Jednak trzeba pamiętać, że zrobił to dopiero w 1924 roku, podczas gdy urządzenie Szczepanika zostało opracowane w 1896 roku, blisko 30 lat wcześniej! …

    Urządzenie to przenosiło obraz (kolorowy!) oraz dźwięk na odległość za pomocą sieci telefonicznej. Dokładnie tak, jak współczesna telewizja kablowa! …

    Prawdopodobnie w patriotycznym uniesieniu p. Natalia Dydycz niestety myli pojęcia, bo:

    1) współczesna wielokanałowa telewizja kablowa nie korzysta z sieci telefonicznej, choć telefonia stacjonarna korzysta z sieci tv kablowej – stąd może pojawiło się to nieścisłe określenie;

    2) jednak John Baird dokonał kodowania i przesyłania sygnału tv nie kablem, lecz za pośrednictwem fal radiowych.

    A Jan Szczepanik i tak jest genialnym polskim wynalazcą 🙂

  10. Lily said

    Re2;Ojojoj
    Prosze zobaczyc zdiecie nr.3 na ponizej
    podanej stronie.
    faktopedia.pl/szukaj/olesnica

  11. Maciek said

    Nie tylko Slowianie maja klopoty z koczownikami i innym psychopatami, dla których tylko szmal i wyzysk sie licza.

    Problem jest na poziomie uczciwosci, solidarnosci i empatii. Prawdziwi wynalazcy nie marza o zrobieniu fortuny ale o niesieniu pomocy innym ludziom w ich zyciu, tak, aby bylo latwiejsze, bezpieczniejsze czy zdrowsze.

    Swietny material, Panie Gajowy!

  12. ojojoj said

    Generator pradu na podstawie materialow ferro-magnetycznych, Rosja.

    .https://www.youtube.com/watch?v=rwlEThO5VBw

  13. Conrad.M. said

    Tytułem uzupełnienia.
    Firma Kodak wykupiła patent Szczepanika dotyczący fotografii barwnej, aby zamknąć ów patent w sejfie na kilkadziesiąt lat, gdyż zagrażał on inwestycji Kodaka w promowanie własnego, ale gorszego rozwiązania. Patent Szczepanika został odtajniony (bodajże dopiero po II wojnie światowej) gdy był już tylko ciekawostką archiwalną.

  14. RomanK said

    Sw p, pani Stefania Kwolek…byla ceniona i nagradzana jak malo kto co przeczy twierdzeniom, ze jakoby polskie pochodzenie bylo przeszkoda w amerykanskiej karierze:
    Stephanie Louise Kwolek was awarded the National Medal of Technology; the Perkin Medal, which is seen as the highest award in American industrial chemistry; the Chemical Pioneer Award of the American Institute of Chemists; and the Howard N. Potts Medal for Engineering. In 1994, she was admitted to the National Inventors Hall of Fame….trzeba dodac ,,,,jako czwarta kobieta w historii USA i w dodatku w chwili przyjecia……. zyjaca!

  15. Maćko said

    Fascynujace, Panie Romanie!
    Stephanie Louise Kwolek (ur. 31 lipca 1923 w New Kensington, zm. 18 czerwca 2014 w Wilmington)[1] – amerykańska chemiczka polskiego pochodzenia. Stała na czele zespołu, który w 1965 roku wynalazł polimer, z którego wytwarzany jest kevlar
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Stephanie_Kwolek

  16. RomanK said

    Panie Macieju.. najslynniejsza Polka w Ameryce Martha Helena Stewart- Kostyra….z Reszkowskich
    Pieknie mowiaca po polsku.. nawet ja nikt nie zaczepil kiedy wyjezdzala do Polski. Zaden dziennikarz , zaden polityk zadna TiVi….
    Jej popularnosc w Ameryce to fenomen..usilowano ja zniszczyc w 2004 roku..wsadzono do wiezienia za przekrety parchatych szwindlerow i uwazano, ze ja zdeptano….i co??? Ano nadal Amerykanie uwielbiaja Marthe….a jej business kwitnie.
    Chciala inwestowac w Polsce…dzieki trzezwemu glosowi starego Polaka madrego i doswiadczonego…udalo sie jej to wyperswadowac.

  17. Maćko said

    https://es.wikipedia.org/wiki/Martha_Stewart
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Martha_Stewart
    Martha Helen Stewart (ur. 3 sierpnia 1941 w Jersey City, w stanie New Jersey, w Stanach Zjednoczonych jako Martha Helen Kostyra) – amerykańska bizneswoman polskiego pochodzenia, osobowość telewizyjna, autorka i wydawca magazynu.
    Kariera

    Jest symbolem i ucieleśnieniem „amerykańskiego snu”; była modelką, żoną i matką. Prowadziła małą firmę cateringową, by następnie stać się maklerem i właścicielką ogromnej medialnej fortuny (Martha Stewart Living Omnimedia Inc.). W 1982 roku wydała książkę pt. Entertaining (Przyjęcia), w której prezentowała zbiór przepisów kulinarnych. Od tego momentu uznawana jest za kreatorkę stylu życia, prowadzenia domu itp. Cieszy się opinią prawdziwego guru tzw. American lifestyle, czyli stylu życia typowego dla bogatego społeczeństwa Ameryki. Jest jedną z najsłynniejszych, najbogatszych i najbardziej wpływowych amerykańskich kobiet. Druga napisana przez nią książka, Weddings (Wesela), odniosła duży sukces i w pierwszym dniu sprzedała się w nakładzie 200 tys. egzemplarzy.

    Studiowała w renomowanym Barnard College w Nowym Jorku. Na początku chemię, później sztukę i historię Europy, aby ostatecznie studiować historię architektury. W college’u poznała, a później poślubiła, swego przyszłego męża Andy’ego Stewarta (rozwiedli się w 1990 r.). Po ślubie na rok opuściła studia i kontynuowała z sukcesem karierę modelki, podczas gdy mąż ukończył prawo na Uniwersytecie Yale. Powróciła na college i uzyskała dwa tytuły magisterskie, z historii i historii architektury. W roku 1965 urodziła córkę (Alexis Stewart).

  18. Maćko said

    A jaka piekna!

Sorry, the comment form is closed at this time.