Dziennik gajowego Maruchy

"Blogi internetowe zagrażają demokracji" – Barack Obama

  • The rainbow symbolizes the Covenant with God, not sodomy Tęcza to symbol Przymierza z Bogiem, a nie sodomii


    Prócz wstrętu budzi jeszcze we mnie gniew fałszywy i nikczemny stosunek Żydów do zagadnień narodowych. Naród ten, narzekający na szowinizm innych ludów, jest sam najbardziej szowinistycznym narodem świata. Żydzi, którzy skarżą się na brak tolerancji u innych, są najmniej tolerancyjni. Naród, który krzyczy o nienawiści, jaką budzi, sam potrafi najsilniej nienawidzić.
    Antoni Słonimski, poeta żydowski

    Dla Polaków [śmierć] to była po prostu kwestia biologiczna, naturalna... śmierć, jak śmierć... A dla Żydów to była tragedia, to było dramatyczne doświadczenie, to była metafizyka, to było spotkanie z Najwyższym
    Prof. Barbara Engelking-Boni, kierownik Centrum Badań nad Zagładą Żydów, TVN 24 "Kropka nad i " 09.02.2011

    Państwo Polskie jest opanowane od wewnątrz przez groźną, obcą strukturę, która toczy go, niczym rak, niczym demon który opętał duszę człowieka. I choć na zewnatrz jest to z pozoru ten sam człowiek, po jego czynach widzimy, że kieruje nim jakaś ukryta siła.
    Z każdym dniem rośnie liczba tych, których musisz całować w dupę, aby nie być skazanym za zbrodnię nienawiści.
    Pod tą żółto-błękitną flagą maszerowali żołnierze UPA. To są kolory naszej wolności i niezależności.
    Petro Poroszenko, wpis na Twiterze z okazji Dnia Zwycięstwa, 22 sierpnia 2014
  • Kategorie

  • Archiwum artykułów

  • Kanały RSS na FeedBucket

    Artykuły
    Komentarze
    Po wejściu na żądaną stronę dobrze jest ją odświeżyć

  • Wyszukiwarka artykułów

  • Najnowsze komentarze

    minka o O pożytkach z sentencji
    Jack Ravenno o To Wojna
    Jack Ravenno o „Exxpress”: Terror przeciwko…
    Waldemar Bartosik o „Exxpress”: Terror przeciwko…
    osoba prywatna o Wolne tematy (68 – …
    Waldemar Bartosik o O pożytkach z sentencji
    osoba prywatna o Wolne tematy (68 – …
    dr TS o Wolne tematy (68 – …
    osoba prywatna o Wolne tematy (68 – …
    osoba prywatna o Wolne tematy (68 – …
    dr TS o Polska przygotowuje się na „in…
    osoba prywatna o Wolne tematy (68 – …
    osoba prywatna o Wolne tematy (68 – …
    kontra o Za pontyfikatu Piusa XII nasil…
    alejaja o „Exxpress”: Terror przeciwko…
  • Najnowsze artykuły

  • Najpopularniejsze wpisy

  • Wprowadź swój adres email

    Dołącz do 620 obserwujących.

Kozacy – geneza, organizacja i historia. Jak powstała Kozaczyzna?

Posted by Marucha w dniu 2021-02-24 (Środa)

Kozacy byli niejednolicie etniczną grupą ludności, która na Dzikich Polach utworzyła samorządną społeczność o charakterze militarnym. Zamieszkiwali słabo zaludnione obszary Zaporoża i odegrali istotną rolę w kształtowaniu historii Polski, Ukrainy i Rosji.

Dzikie Pola oraz ziemie ruskie I Rzeczypospolitej na mapie Beauplana z 1648 roku

Zaporoże

Powstanie Kozaczyzny wiąże się z krainą historyczną zwaną Zaporożem. Znajdowała się nad dolnym Dnieprem, poniżej tak zwanych porohów (w tłumaczeniu na polski „progów”), czyli granitowych skał przecinających bieg tej rzeki pomiędzy miastami Dniepr i Zaporoże. Występowały na odcinku około 70 kilometrów (zostały zalane w 1932 roku przez Zbiornik Dnieprowski Dnieprowskiej Elektrowni Wodnej).

Za porohami zaczynał się Dnieprowy Niż. Rzeka rozdzielała się tam na wiele odnóg, tworząc liczne wyspy. Teren ten znajdował się od XVI wieku na granicach Rzeczypospolitej. Był jednak słabo zaludniony, a sieć miast była nieliczna. Toteż była to swego rodzaju ziemia niczyja, która oddzielała Podole od Chanatu Krymskiego. Stąd nazywano ją także Dzikimi Polami. Ostatnimi większymi miastami na północ od Zaporoża były Czerkasy i Czehryń. Dokładnie na Dzikich Polach rozgrywa się akcja powieści historycznej Henryka Sienkiewicza Ogniem i mieczem.

Jej granice na wschodzie i południu wyznaczała rzeka Don i wybrzeże Morza Czarnego. Na północy porohy i zamek Kudak. Z kolei na zachodzie granicę stanowiła rzeka Dniestr.

Latyfundia magnackie

Kozak zaporoski z bandurą

Po zawarciu unii lubelskiej województwo kijowskie (w tym Zaporoże) znalazło się w graniach Rzeczypospolitej. Polscy magnaci zdawali sobie sprawę, że jest to teren słabo zaludniony, ale jednocześnie żyzny. W tym czasie w Europie Zachodniej panowało ogromne zapotrzebowanie na zboże, które w dużej mierze było importowane z Polski. To powodowało, że właściciele ziemscy byli w stanie szybko zdobyć fortunę. Tak powstawały ogromne majątki ziemskie zwane latyfundiami.

Po przyłączeniu Zaporoża do Rzeczypospolitej magnaci zaczęli zachęcać kolonistów do osiedlania się na wschodzie. W zamian oferowali długoletnie zwolnienie z jakichkolwiek powinności. Musieli jedynie płacić niewygórowany czynsz w naturze.

Dodatkowo także dwór królewski, zdając sobie sprawę, że jest to teren graniczny, zachęcał szlachtę, by obejmowała tam majątki. Zatem w zamian za zasługi wojenne wielu szlachciców otrzymała tam ziemię. To spowodowało szybki rozwój gospodarczy wschodnich terenów Rzeczypospolitej.

Niemniej nie wszystkie tereny Kijowszczyzny były tak zorganizowane. Wyjątkiem było Zaporoże, gdzie zaczęli uciekać m.in. chłopi rozczarowani życiem na magnackich latyfundiach.

Pierwsi Kozacy

Kozacy piszą list do sułtana (Obraz Ilji Riepina namalowany w latach 1878–1891)

Słowo „kozak” oznacza wolnego najemnika, wygnańca, niezależnego awanturnika. Pierwsi przybysze udający się na Zaporoże byli głównie zbiegami, którzy osiedlili się tam chcąc zapomnieć o dawnym życiu. Często byli to chłopi uciekający od pańszczyzny, przestępy od odpowiedzialności, czy ludność uciekająca od prześladowań. Najwięcej z nich pochodziło z wschodniej Rzeczypospolitej oraz Hospodarstwa Mołdawii, Wołoszczyzny i Cesarstwa Rosyjskiego. Zatem skład etniczny Kozaków stanowili Ukraińcy, Polacy, Białorusini i Rosjanie oraz częściowo Wołochowie i Tatarzy.

Innym słowem związanym z kozakami jest „kozactwo” rozumiane jako rodzaj wykonywanej profesji. Z jednej strony „kozactwo” to zajęcia związane z życiem na stepie, czyli rybactwem, myślistwem, zbieraniem miodu czy zabezpieczeniem karawan. Z drugiej strony „kozactwo” oznaczało łupieską wyprawę konnego oddziału pod dowództwem atamana. Co ciekawe „kozactwo” było zbliżone do „korsarstwa”. Bowiem kozacy, podobnie jak korsarze, dzielili się zdobyczą z lokalnym namiestnikiem.

Kozaczyzna

Kozacy walczący z Tatarami (obraz Józefa Brandta)

Kozaczyzna to w uproszczeniu tereny zajmowane przez Kozaków. Z tego względu, że administracja Dzikich Pól była czysto iluzoryczna, mogli tam bez skrępowania budować swoją społeczność. Po prostu władza nie była w stanie na tym terenie egzekwować swoich praw ani stosować represji.

Teren ten jako ziemia graniczna był bardzo niespokojny i niebezpieczny. Wyprawy mające na celu poszukiwanie zbiegów czy przestępców właściwie tam nie docierały.

Równocześnie Dzikie Pola charakteryzowały się umiarkowanym klimatem, żyznymi polami i ogromem bogactw przyrodniczych, pozwalających przetrwać na tym bezkresie pól.

Te czynniki spowodowały, że Kozacy zaczęli tam tworzyć własną organizację typu wojskowego, w gruncie rzeczy niezależną od Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Konieczność obrony przed atakami Tatarów i Turków, a także własne wyprawy wymagały takiej konstrukcji społecznej.

Demokracja kozacka

Rada Kozacka

Wśród Kozaków wykształciła się także swoista demokracja, ale początkowo nie wytworzył się klasowy podział społeczny. Wszyscy byli wobec siebie równi. Spośród siebie wybierano atamana. Dokonywano tego podczas „koła” , czyli zebrania wszystkich miejscowych Kozaków. Z czasem „koło” zastąpiła Rada Kozacka.

W czasie pokoju ataman przewodniczył obradom Rady, a także organizował przygotowywania do kolejnych wypraw. Natomiast w trakcie wojny ataman miał uprawnienia dyktatorskie, ale był także rozliczany ze swoich działań.

Kozacy wyłonili również starszyznę. W jej skład wchodzili najbardziej zaufani ludzie atamana. Byli również wybierani przez Radę Kozacką.

To doprowadziło to zaniku równości kozackiej. Faktycznie powstał podział pomiędzy bogatą i wpływową starszyzną, a pozostałymi Kozakami zwanymi czernią.

Hetmanat

Bohdan Chmielnicki

Gdy przywódcą kozackim został Bohdan Chmielnicki na Dzikich Polach powstała autonomiczna organizacja zwana Hetmanatem (istniała w latach 1649–1764). Na pierwszego hetmana w 1648 roku został wybrany Bohdan Chmielnicki. Organem doradczym hetmana była Rada Starszyzny Generalnej. Dodatkowo powstały także inne organy jak Generalna Kancelaria Wojskowa (organ wykonawczy) i Generalny Sąd Wojskowy (organ sądowy). Siedzibą hetmanatu został Czehryń, a następnie Baturyn i Głuchów.

Sicz Zaporoska

Obóz Zaporożców (obraz Józefa Brandta)

Z biegiem czasu liczba Kozaków zwiększała się. Rosła także ich liczebność na stale pozostająca na Zaporożu. To powodowało, że zaczęły powstawać pierwsze, najpierw okresowe, osiedla kozackie.

Najdogodniejszymi miejscami do budowy obozów były wyspy na Dnieprze. Gwarantowały największe bezpieczeństwo. Kozacy takie ufortyfikowane wyspy nazywali „siczą”, co można przetłumaczyć jako „zasieki”. Natomiast Zaporoska oczywiście dlatego, że leżała za porohami.

Stąd Sicz Zaporoska stanowiła główny ośrodek Kozaków Zaporoskich. W różnych okresach znajdował się on na innych wyspach Dniepru.

Dymitr Wiśniowiecki Bajda

Pierwszą sicz kozacką założył w 1553 roku Dymitr Wiśniowiecki zwany Bajdą. Ulokował ją na naddnieprzańskiej wyspie Małej Chortycy. Postawił tam zamek drewniany lub częściowo murowany. Jednak ten długo nie przetrwał i w 1557 roku został zniszczony przez Tatarów, a Wiśniowiecki z Kozakami uciekł do Czerkasów.

Kolejna Sicz w 1581 roku powstała 60 km od Chortycy na dnieprzańskiej wyspie Tomakówka. Ją również zniszczyli Tatarzy w 1593 roku. Z Siczą na Tomakówce związane jest pierwsze powstanie kozackie (powstanie Kosińskiego) w I Rzeczypospolitej, które wybuchło w 1591 roku. Rebelia została w 1593 roku stłumiona, ale była pierwszą próbą uniezależnienia się Kozaków. Wraz z końcem powstania upadła także Sicz Tomakiwska.

Wtedy Kozacy przenieśli się na wyspę Bazawłuk, gdzie założyli swoją kolejną Sicz. Kolejną Siczą była Sicz Mykityńska. Została założona w 1638 roku na przylądku Mykityn Róg, który znajduje się powyżej Bazawłuku. Jeszcze w trakcie powstania Chmielnickiego Kozacy przenieśli swoją Sicz do ujścia Czertomliku, zwana była ona Starą Siczą. Ta przetrwała aż do 1709 roku, gdy zniszczyły ją wojska cara Piotra I. Ostatecznie Sicz Zaporoską zlikwidowała caryca Katarzyna II w 1775 roku.

Powstania kozackie

Bitwa pod Beresteczkiem w 1651 podczas powstania Chmielnickiego

Kozacy, jako że wytworzyli własną organizację społeczną i polityczną, z czasem zaczęli domagać się już całkowitej niezależności. Stąd wybuchały kolejne powstania kozackie. Pierwsze pod wodzą Krzysztofa Kosińskiego (1591–1593), następne pod dowództwem Semena Nalewajko (1595–1597), a trzecie na czele z Bohdanem Chmielnickim (1648–1657). Dwa pierwsze zakończyły się porażką Kozaków. Natomiast powstanie Chmielnickiego, które wywołało wojnę polsko-rosyjską, zakończyło się połowicznym sukcesem Kozaków.

Ostatecznie rozejm andruszowski i traktat Grzymułtowskiego doprowadził do podziału Ukrainy na Ukrainę Prawobrzeżną i Lewobrzeżną. Ziemie na prawym brzegu Dniepru zostały przy Polsce, a na lewym stały się częścią Rosji. Oznaczało to, że Rzeczpospolita zrzekła się ziemi województwa smoleńskiego i czernihowskiego. W przypadku Ukrainy Lewobrzeżnej to początkowo Kozacy mieli tam autonomię w ramach swojego Hetmanatu. Jednak od 1709 kolejny carowie sukcesywnie ograniczali Hetmanat, a w 1764 roku całkowicie go zlikwidowali.

Bibliografia:

  1. N. Jakowenko, Historia Ukrainy do 1795 roku, Warszawa 2011.
  2. R. Romański, Kozaczyzna, Bellona Warszawa 1999.
  3. W. A. Serczyk, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Kraków 2009.
  4. W. A. Serczyk, Historia Ukrainy, Wrocław 2001.

https://historia.org.pl/

Komentarzy 11 do “Kozacy – geneza, organizacja i historia. Jak powstała Kozaczyzna?”

  1. Kozacy zaporożcy na Ukrainie
    https://archive.org/details/bub_gb_KbtKAAAAcAAJ

    Na Dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny Do Roku 1648 Roku Władysław A. Serczyk
    https://archive.org/details/NaDalekiejUkrainie.DziejeKozaczyznyDoRoku1648RokuWadysawA.Serczyk/mode/2up

    Na Płonącej Ukrainie Dzieje Kozaczyzny (1648 1651) Władysław A. Serczyk
    https://archive.org/details/NaPoncejUkrainieDziejeKozaczyzny16481651WadysawA.Serczyk

  2. Sułtan do Kozaków:

    „Ja, sułtan, syn Mehmeda, brat Słońca i Księżyca, wnuk i namiestnik Boga, Pan królestw Macedonii, Babilonu, Jerozolimy, Wielkiego i Małego Egiptu, Król nad Królami, Pan nad Panami, znamienity rycerz, niezwyciężony dowódca, niepokonany obrońca miasta Pańskiego, wypełniający wolę samego Boga, nadzieja i uspokojenie dla muzułmanów, budzący przestrach, ale i wielki obrońca chrześcijan — nakazuję wam, Kozakom zaporoskim, poddać się mi dobrowolnie bez żadnego oporu i nie kazać mi się więcej waszymi napaściami przejmować. Sułtan turecki Mehmed IV.”

    Kozacy do sułtana:

    „Zaporoscy Kozacy do sułtana tureckiego! Ty, sułtanie, diable turecki, przeklętego diabła bracie i towarzyszu, samego Lucyfera sekretarzu. Jaki z ciebie do diabła rycerz, jeśli nie umiesz gołą dupą jeża zabić. Twoje wojsko zjada czarcie gówno. Nie będziesz ty, sukin ty synu, synów chrześcijańskiej ziemi pod sobą mieć, walczyć będziemy z tobą ziemią i wodą, kurwa twoja mać. Kucharzu ty babiloński, kołodzieju macedoński, piwowarze jerozolimski, garbarzu aleksandryjski, świński pastuchu Wielkiego i Małego Egiptu, świnio armeńska, podolski złodziejaszku, kołczanie tatarski, kacie kamieniecki i błaźnie dla wszystkiego, co na ziemi i pod ziemią, szatańskiego węża potomku i chuju zagięty. Świński ty ryju, kobyli zadzie, psie rzeźnika, niechrzczony łbie, kurwa twoja mać. O tak ci Kozacy zaporoscy odpowiadają, plugawcze. Nie będziesz ty nawet naszych świń wypasać. Teraz kończymy, daty nie znamy, bo kalendarza nie mamy, miesiąc na niebie, a rok w księgach zapisany, a dzień u nas taki jak i u was, za co możecie nas w dupę pocałować! Podpisali: Ataman Koszowy Iwan Sirko ze wszystkimi zaporożcami.”

  3. dziadeksley said

  4. Bezpartyjna said

    Uśmiałam się z odpowiedzi kozakenów, którzy ciągle Turków w tyłek podgryzali.
    Ciekawe jaką minę miał Mehmed IV jak mu przetłumaczyli odpowiedź.

  5. . said

    Sułtan w ogóle tego listu nie dostał.

  6. Kozak said

    Ech, kozaczyzna. Dla mnie kozaczyzna to Sienkiewicz i moja praca magisterska (nic specjalnego).
    Polacy wnieśli duży wpływ w jej powstanie. Przenikało tam wielu szlachetków, którzy mieli zdolności organizacyjne i potrafili kierować towarzystwem. Ale to i Polaków ówczesnych wina, że nie zrobili z tym porządku.
    A ci osławieni „królewjęta” (np. Wiśniowieccy), którzy mieli tak strasznie odzierać okoliczny lud to po prostu ruscy książęta, którzy przyjęli katolicyzm (więc uważano ich za Polaków).
    Ruscy ludzie ruskim ludziom zgotowali ten los – chce się powiedzieć.

  7. Boydar said

    Ja na miejscu Sułtana też bym się nie przyznawał 🙂

  8. W said

    Daje do myślenia to, ze Powstanie Chmielnickiego wybuchło w tym samym roku co zakończenie wojny trzydziestoletniej.

  9. . said

    Sułtan nie mógł dostać listu, bo ten pojawił się dopiero 200 lat później jako rzekoma kopia. Dokładnie w 1880 czyli dwa lata po tym jak z powodu masońskich Anglików Rosjanom nie udało się zająć Konstantynopola.

  10. Panie Kropka, w histworii spisanej na potrzeby, rzekome jest wszystko, co nie pasuje. Poza tym histworią zajmują się histworycy opłacani, piszący właśnie na potrzeby opłacaczy.

    A co do Pańskiego twierdzenia… List pojawił się jako kopia, w dodatku rzekoma, jako rzecze Ychpedia, strażnica prawdy histworycznej, zatem sułtan listu dostać nie mógł. Jest w tym sens?

  11. . said

    Jest. Przez 200 lat nikt się nim nie chwalił?

Sorry, the comment form is closed at this time.

 
%d blogerów lubi to: